Musikari batek sortu eta garatzen duen lan bakoitzak ditu, formatu plastiko eta fisikoa lortzen duen arte, bere istorioa eta nondik-norakoak. Idatzi motz honen bidez, DANCING MANTRAS izena duen nire azken lanaren zergatia kontatzeko asmoa daukat.

1999. urtean hasi nintzen Indiarako bidaiak egiten, musika berriekin harremanetan jartzeko nuen gogoak bultzatuta. Hain esperientzia atsegina izan zen, gaur egun Indian bertan bizi naizela, nire ustez, lur planetaren eta herrialde honetako tokirik erakargarrienetako batean, hain zuzen ere.

Jaisalmer, Rajasthaneko estatuan dago eta munduko hiririk aberatsenetako bat da kultur aniztasunari dagokionez. Izan ere, garai batean Thar basamortua zeharkatzen zuten karabana komertzialen horniketa eta harremanetarako azken puntua izan zen, zetaren ibilbidean, Europa eta Afrikarako bidean.

Kontu jakina da handik atera zirela bere garaian Rajasthandar ijitoen karabanak, ibilbideko herrialdeetan finkatu zirenak, Espainiaren hegoaldera bitarte. Ibilbide luze horretan zehar, beren arrasto kulturala uzteaz gain, gaur egun ezagutzen dugun ijito edo flamenko kultura sortu zuten, finkatu ziren herrialde bakoitzaren ezaugarri kulturalekin nahastuz.

Nola egin dut Dancing Mantras:

Indian egon eta hain aberatsa eta ezberdina den kultura baten alderdiak dastatzeko aukera daukazunean, ezinbestekoa da ahoa ireki eta belarriak erne edukitzea, zure aurretik igarotzen den guztia ahalik eta gehien xurgatu ahal izateko.

Hori horrela, Indian deigarriena gertatu zitzaidan gauzetako bat zera izan zen: hinduen alderdi erlijiosoaren eta norbanakoaren eguneroko bizimoduaren arteko uztarketa egunerokoa eta jarraia.

Indiar bizitzaren alderdi edo ekintza bakoitzeko mantra (otoitz) bat dago, behin eta berriz kantatuz, dagokion jainkoari laguntza eskatzen diona, bere esku utzitako lanean lagun dezan.

Era honetan eta Jaisalmereko hinduen musika klasikoko musika-eskolarekin harremanetan jarri eta gero, SHOBHA HARSH, ARTY VYAS eta RUPENDRA ¨LALA¨ GOPA JI aukeratu nituen mantra-sorta baten grabaketarako, aipatu mantrak eta neure kultura musikal berezkoaren arteko nahasketa-lana egite aldera.

Aipatzekoa da abeslari hauek ez direla inondik inora profesionalak eta beren aisialdian aritzen direla kantatzen, etorkizunari begira kultur ondareari eutsi nahian.

Grabazio hauetatik abiatuta, orain aurkezten dudan DANCING MANTRAS lana osatzen joan nintzen, Indian egiten dudan nire lehen CDa.

Nire helburuak bi hitz nagusitan oinarrituz, begirunea eta koexistentzia, egin ditut grabazio eta programazio-lanak. Goitik behera neure kabuz egindako lana da, lehen musika-notatik hasi eta Delhin CDa egiteraino, hainbat salbuespen izan ezik: hala nola, Mikel Fernández Krutzaga soinu-teknikariaren lana (Grammy saria jaso zuen Kepa Junkerarekin egindako lanarengatik) azken nahasketaren master-lanean, Karlos Gimenezen harmoniuma Ganesh Mantra izeneko abestian eta Nepaleko musikari den Shyam Nepali-ren sarangia Guru Mantra izeneko abestian. Horretaz gain, diskoaren azalean ageri den margo indiar klasikorako (Saraswati, arteen jainkosa hindua) Rajasthaneko Pushkar herriko Narsing Vaishnav margolari ezagunaren laguntza ordainezina izan dut.

Mantrak:

1.- GAYATRI MANTRA: Mantrarik ezagunenetako bat da hau, oro har, kalean eta egunaren lehen argitan lehenbizi entzuten dena delako. Egun berriari eskainitako agur zintzo eta gizatiarra da eta, era berean, guzti honengatik jainkoei eskerrak emateko modurik naturalena.

2.- PUSHPANJALI: Pushpanjali, indiar abesti klasikoen arteko estilo bat da. Oraingoan, Ramari eskainia, Ramayanan dauden jainkoetako bat.

3.- KRISHNA MANTRA: Krishna jainkoa goresteko mantra.

4.- EIS MANTRA: Ikasleek erabilitako mantra eta ikasleen eta irakasleen (edo guruen) arteko harremanei buruz hitz egiten duena. Horretaz gain, ikasketen garrantziaz hitz egiten du, norberaren errealizaziorako bide bezala. Oso dibertigarria gertatu zait Oscar Peterson Trio paregabearen loops-ak nahastea, honi guztiari herabetasunik gabeko ukitu umoretsua emate aldera.

5.- WANDE MATARAM: Benetako mantra ez bada ere, abesti hau bi arrazoirengatik txertatu dut lan honetan:

A.- Indian duen esanahi handiagatik, abesti nazionala baita.

B.- Nire ustez, edertasun handia dariolako Arty Vyasen ahotsaren grabazioari.

6.- GANESH MANTRA: Ganesh, hinduek gehien gurtzen duten jainko hinduetako bat da eta India osoak berari eskatzen dio zorte on pixka bat edozein egitasmo martxan jartzeko garaian, edozein motatakoa izanik ere.

7.- PRATAH PRARTHANA: Indiar jainkoen zerrenda luzea osatzen duten guztiak eta horietako bakoitza gurtzeko erabilitako mantra.

8.- RAMA STUTI: Rama jainkoaren bertuteak goraipatzen dituen mantra.

9.- GURU MANTRA: Mantra honek erakusten du erabateko jainkozaletasuna diotela Indian GURU edo gida espiritualari. Kasu honetan, teknologiari esker, 2000. urtean Nepaleko Kirthipur-en Shyam Nepali musikariari egindako grabazioa erabili ahal izan dut,

10.- HANUMAN CHALISA: Oso mantra hindu garrantzitsua da hau, Hanuman tximu-jainkoari eskainia, jainko gudarien artean, gudariena.

Bukatzeko, ezinbestekoa gertatzen zait PRADEEP SHARMAri eskerrak ematea, lan hau Indian argitara eman ahal izateko eskaini didan laguntzagatik, STAR MUSIC zigilu independentearen eskutik.

Hasiera batean Geoff Farina (ahotsa, guitarra), Gavin McCarthy (baterie) eta Eamon Vitt (bajoa) ziren taldekideak, Jeff Goddard (bajoa) urte bat beranduago juntatu zelarik eta Vitt bigarren gitarra bezala pasatuz.. Beraien musikaren doñuak, estilo ezberdiñen nahasketa berezi bat daukate; punk, jazz, blues, rock, …. post-rock estiloaren barruan, Fugazi taldearen doñu latz eta Codeine taldearen alde lasaien nahaste bat bezala. Abestien hitzak berriz, Geoff Farinak idatziak, eguneroko bizitzaren detalle txikiez beterik daude; Farina’k dioen bezala, bizitzako edozein egunek balio du inspiratzeko. Zuzenen jotzeko orduan, ez dute gauza ikusgarririk montatzen, beraien doñua lortzea da garrantzitsuena, horregatik dituzte gogoko sala txikiak.

Single eta EP batzuk atera ondoren, 1996 urtean Karate izeneko diskoa kaleratzen dute eta garai horretako emocore estiloaren sinbolo bihurtzen dira. 1997 urtean Eamon Vitt’ek taldea uzten du bere medikuntza ikasketekin jarraitzeko eta beste hiruek In Place of Real Insight diskoa ateratzen dute eta hortik gutxira, 1998 urtean, The Bed is in the Ocean. Azken disko honetan, beraien alde zakarra baztertzen hasten dira eta konposizio lasaietan zentratzen dira gehiago.

Hiru disko hauen ondoren, esan daiteke beraien doñua erabat landua dutela, hasierako hardcore edo post-rock doñu zikiñetatik, doñu lasaiago batera pasatu dira, jazz ukituak garrantzi handia hartu duelarik. 2001an Unsolved kaleratzen dute kritikoen bedeinkapena jasotzen duelarik eta 2002an, Cancel/Sing EPa. Azken EP honetako bi abesti luzeak dira beraien musikaren aztarna egokiak. Urte berdiñean Some Boots kaleratzen dute Unsolved diskoaren bide berdiñetik eta beraien doñuak erabat sendoturik. Gira luze baten ondoren, 2004an Pockets aterako dute, estudioko azken diskoa.

Orain dela gutxi 595 kaleratu dute. Azkeneko diskoaren izena The Showlist izan behar zuen baña Jeff Goddard’ek duen memoria bereziari esker (beraien ibilbideko datu gehienetaz gogoratzen da), 595 izenburua jarri zitoen; 12 urte hauetan eman dituzten 700 kontzertuetatik, 595º kontzertuan grabatutako zuzeneko emanaldia delako disko hau. Disko guztiak Southern Records disketxearekin atera dituzte.

Taldea banandu ondoren bakoitzak bere proiektuekin jarraitu du:

Jeff Goddard eta Gavin McCarthy’ek Possible Path izeneko proiektu batean sarturik daude.

Gavin McCarthy, Boston’eko Cul De Sac taldean bateria jotzen ere badabil.

Geoff Farina eta Gavin McCarthy talde berri bat ateratzekotan dabiltza Josh Larue gitarra jolearekin, Glorytellers.

Geoff Farina, bere bakarkako disko prestatzen hari da Codeine taldeko Chris Brokaw’rekin eta orain dela gutxi Guilt By Association bilduman agertu da Devendra Banhart, Will Oldham, Jim O’Rourke eta beste artista batzuekin.

DISKOK:

Karate (1996)
In Place of Real Insight (1997)
The Bed is in the Ocean (1998)
Unsolved (2001)
Cancel/Sing EP (2002)
Some Boots (2002)
Pockets (2004)

In The Fishtank 12 (2005) Konkurrent disketxeak ateratzen duen serie berezi bateko 12º diskoa Karate taldearena da. Disko honetan beste artista batzuen abestiak moldatzen dituzte gobernu Amerikarra kritikatzen duten letrekin. Disko hontan bere doñu berezia alde batetara uzten dute eta hasierako doñuetara bueltatzen dira.

Beraien lehen influentzik rock-alternatibotik eta post-punk estiloetatik datozkie; the Smiths, Pixies, REM, … Baña esan daiteke, Radiohead’ek duen puntu nagusia estilo ezberdiñen nahasketa dela, taldekide bakoitzak dituen influentzien ondorioz. Bi taldekide dira nagusi: Jonny Greenwood gitarra jolea eta Thom Yorke abeslaria (abestetik aparte, instrumento pilla bat jotzeko gai da eta beraien musika elektronika munduarekin fusionatzeko ahalmena dauka). Radiohead’en abestien hitz gehienak, Thome Yorke’ek idatziak dira eta abestiei musika jartzeko orduan bost taldekideek parte hartzen dute.

Thom Yorke – ahotsa, gitarra, pianoa, ordenagailuak, …
Jonny Greenwood – gitarra, teklatuak, zirkuito analogiko, Ondes Martenot, pianoa, glockenspiel, ordenagailu, …
Ed O’Brien – gitarra, perkusioa, efektuak, pianoa y ahotsa.
Colin Greenwood – bajoa, teklatuk, samplerrak, …
Phil Selway – bateria eta percusiok.

EMI disketxearekin firmatu eta segidan, beraien lehen EPa ateratzen dute Drill izenarekin eta 1992 urtearen bukaeran, lehen singlea aterako dute, Creep. Abesti hau, 1993 urtean kaleratuko duten diskoan etorriko da, Pablo Honey. Estatu Batuetako grunge estiloak indar handia zuen garai horretan Pearl Jam edo Nirvana bezalako taldeekin, eta beraiei Nirvana Britaniarrak bezala deskribatzen zituzten. Exito handia eduki zuten mundu guztian lehen diskoarekin eta gira luze bat egiten zuten diskoa promozionatzeko, eta esan daiteke Creep abestia dela gaur egun taldearen abestirik hospetsuena.
Bigarren diskoa ateratzeko orduan, presio asko izan zuten lehen diskoak eta Creep abestiak izan zuen hospea ikusirik. Hala ere, bere bigarren diskoarekin lortuko zuten ospe handiena eta Ingalaterrako fansen mirespena, The Bends (1995). Pablo Honey’k duen rock estilotik beste doñuetara pauso handi bat ematen dute, doñu ilunagoak eta pixu gehiago duten atmosferak lortuaz, garrantzi handia hartzen dutelarik gitarrek eta Thom Yorke’n ahotsak.
1997 urtean, OK Computer diskoa kaleratzen dute eta honek hospea emango diote mundu guztian eta kritikaren bendizioa (askorentzako 90 hamarkadako diskorik onenetakoa). Disko hau beraiek produzittutako lehena da eta erosi berri zuten Canned Applause estudioan grabatua. Elektronikaren lehen influentziak agertzen hasten dira eta experimentazioaren bidetik lehen pausoak ematen dituzte. Esan daiteke, disko honetan egiten dutela transizioa hurrengo diskoetan lortuko duten doñuetara.
Talde guztiek bezala, hauek ere momentu txarrak bizi izan zituzten eta bereziki transizioko momentu honetan, taldearen doñua aldatzeko momentuan. Thom Yorke berak, depresio momentuak pasa zituen baña 18 hilabete grabatzen pasa ondoren, 2000 urtean Kid A kaleratzen dute. OK Computer alde batetara utzi nahian, doñu minimalista batetara jotzen dute elektronikaren laguntzarekin, gitarra gutxigo sartuaz eta beste instrumento batzuekin experimentatuz. Jendea eta kritikoak harrituta geratu ziren emaitzarekin eta diskoa asko saldu zen baña diotenez, diskoa saltzearen arrazoia, OK Computer’ren ondorengoa izatea izan zen.
2001 urtean Amnesiac kaleratuko dute KId A diskoaren bidea jarraituz eta Kid A diskoa grabatzean sobratu ziren abestiez baliatuz. Esan daiteke, bi diskoak serie berdiñekoak direla baña bigarrena, Amnesiac, entzuleentzat errezagoa da. 1997 urtetik ez zuten single’rik kaleratu eta disko honekin berriro ere single bat kaleratzen dute, Pyramid Song. Disko honen gira egiten zuten bitartean, hurrengo diskorako abestiak prestatu zituzten eta 2003an Hail to the Thief kaleratzen dute, experimentazioa alde batetara utzi gabe baña lehenengo diskoetako doñuak berreskuratuz. Disko hau atera ondoren, seigarrengoa eta beraz EMI disketxearekin zuten kontratuko azkena, presioak alde batetara utzi zituzten eta hurrengo lanerako gauzak lasaiago hartu zituzten, bakoitzak bakarko proiektuei ere garrantzia emanez.
Azkenik, 2007 urteko Urrian, In Rainbows diskoa ateratzen dute eta merkaturatzeko orduan, bide berrietatik jotzen dute sarean zintzilikatuz disko osoa nahi duenak jetsi dezan boluntadez ordaindu nahi duenaren arabera. Disko fisikoa nahi duenarentzat, posta bidez bidaltzen duten serie berezi bat prestatu dute bi CDrekin eta 2 binilokin. 2007 urtearen bukaeran edo 2008 urtearen hasieran, XL Recordings disketxearen bidez kaleratuko dute diskoa.
Disko ofizialetatik aparte, makiña bat zuzeneko disko, EP eta DVD ere atera dituzte. Ezin dugu alde batetara utzi, bakoitzak bere kontutik egiñiko lanak, bereziki, 2006 urtean Thom Yorke’k kaleratzen duen The Eraser diskoa.

Aipatzekoa da Radiohead’en disko eta beste material batzuetan ateratzen diren arte lanak. Grafismoa, marrazkiak, logoak, … Stanley Donwood ilustratzaile eta Thom Yorke‘n arteko elkar lanetik ateratako lanak dira. Thom Yorke eta Stanley, unibertsitatean ezagutu ziren arte ederretako ikasketak egin hari zirenenan. Kasu hauetan, Thom Yorke’k “Tchock” edo “The White Chocolate Farm” ezizenekin firmatzen du.

DISKOK:

Pablo Honey (1993)
The Bends (1995)
OK Computer (1997)
Kid A (2000)
Amnesiac (2001)
Hail to the Thief (2003)
In Rainbows (2007)

Bere erreferetzik jazz klasikotik datozela ezin ukatu baña beste musika batzuei ateak itxi gabe (DJ askorekin lan egin du bere diskoetan). Bere aita, jazz’eko gitarra jole ospetsua izan zen eta gaztetatik entzun ditu Miles Davis, John Scofield edo Herbie Hancock’en lanak Noruegako jazz maixuen lanak alde batetara utzi gabe. Bere bakarkako lana hasi baño lehen, beste jazz musikoekin lan asko egindakoa da, baita ere, rock taldeekin eta DJ ezberdiñekin.

1995 urtean, bere taldea osatu zuen New Conception of Jazz eta Jazzland Recordings disketxearen sortzailetako bat izan zen. Ondorioz, New Conception of Jazz diskoa kaleratzen du kritikaren mirespena jasoaz. Jazz eta elektronika munduko jendea erakarri zuen sortu zituen doñu berriekin. Bi urte pasa ondoren bere diskoa aurkezten eta beste musiko batzuekin jotzen, 1998 urtean Sharing diskoa kaleratzen du aurreko diskoaren bide berdiña jarraituz. DJ ezberdiñek nahasten dituzte disko hontako abestiak bere zuzeneko sesioetan. Beste bi urte pasa ondoren, Moving izeneko diskoa kaleratzen du (2001). Hau mundu guztian zabaltzen da ospe handia lortuz. Bere musikaren eboluzio bat da, jazz elektronikoaren diskorik onenetakoa eta bere diskorik onena. 2004 urtean, Film-Ing kaleratzen du eraiki dituen bideak utzi gabe. Urte hauetan, bere diskoetaz aparte, kolaborazio ezberdiñak egiten ditu beste musiko batzuekin baña hauetatik bat aipatzekotan, Sidsel Endresen’ekin egiten dituen lan ezberdiñak.

Azken urte hontan bi lan kaleratu ditu. Lehenengoa Laurent Garnier DJ famatuarekin grabatutako Public Outburst zuzeneko diskoa eta bigarrena, IM izeneko bere azken lana.

DISKOK:

Sidsel Endresen & Bugge Wesseltoft – Nightsong (1994)
New Conception of Jazz – New Conception of Jazz (1997)
It’s snowing on my piano (1997)
Sidsel Endresen & Bugge Wesseltoft – Duplex Ride (1998)
New Conception of Jazz – Sharing (1998)
New Conception of Jazz – Moving (2001)
Sidsel Endresen & Bugge Wesseltoft – Out here.In there (2002)
New Conception of Jazz – Live (2003)
New Conception of Jazz – Film’ing (2004)
IM (2007)

Jeff Buckley, Mary Guibert eta Tim Buckley‘en seme bakarra izan zen. Tim Buckley, 60º hamarkadaren bukaera eta 70º hamarkadaren hasierako konpositore eta abeslari ezaguna izan zen, baña Jeff’ek, ez zuen denbora askorik izan bere aita ezagutzeko, azkar hil bait zen drogen menpe garaiko beste artista asko bezala. Beraz, bere ama musika klasikako pianista eta txelista zenak eta Ron Moorhead, bere ugazaita edo padrastroak hezi zuten musika munduan. Ron’ek erakutsi zizkion garaiko rock taldeak, Led Zeppelin edo Jimi Hendrix bezalako artistak. Garai horretan Scott Moorhead zen bere izena baña 10 urte inguru zituela, bere benetako izena berreskuratzea erabaki zuen, Jeff Buckley. Anaiorde bat ere izan zuen, Corey Moorhead. 12 urterekin bazekien musikari izan nahi zuela eta 13 urterekin bere lehen abestia idatzi zuen.

18 urterekin, Los Angelesera bueltau zen musika ikasketak egitera bere familiarekin Kaliforniatik noraezean ibili ondoren urte batzutan. Talde ezberdiñetan ibili ondoren (batez ere gitarra jole bezala), 1990 urtean New York’era joaten da eta 1991 urtean, abeslari bezala aurkezpena egiten du jende aurrean St Ann elizan bere aita Tim Buckey‘ren omenaldi batean. Bere aitaren Once I Was kantatu zuenean bere ahotasaz bakarrik baliatuz, eliza guztia mutu geratu zen.

Hortik gutxira, New York’eko Lower East Siden kokatua dagoen Sin-é izeneko kafeterian ohizko abeslari bihurtu zen eta bertan ezagutu zuten Columbia disketxekoak, 1993 urtean bere lehen EP’a kaleratuaz, Live At sin-é. New York’eko urteetan eta Grace diskoa atera baño lehen, Gary Lucas Captain Beefheart taldeko gitarra jolea izan zuen laguntzaile.

1994 urtean Grace diskoa kaleratzen du 10 abestirekin. Hasiera batean pixkanaka saltzen zen arren, kritiko eta beste abeslari batzuen mirespena jaso zuen. Batzuek 90º hamarkadako diskorik onena bezala izendatu dute eta beste batzuek, rock diskorik onenetako bezala. Garbi dago horrelako gauzak irakurriaz, disko berezi baten aurrean gaudela. Abesti guztien gañetik, Leonard Cohen‘en Hallelujah; askorentzako originala baño ederragoa eta diskoko ezagunena egin zena. Diskoa atera ondoren bi urteko gira luze bat egin zuen Columbia disketxeaz hurruntzeko gogoarekin. Gira horren barruan, Parisko Olympia aretoan egin zuen kontzertua aipatzen dute kritiko askok.

Teori ezberdin asko egon arren bere heriotzari buruz, ofizialki 1997ko Maiatzaren 29an, Memphis’eko Wolf errekan hil zen itota. Bere bigarren diskoa izan behar zena lantzen ari zenean My Sweetheart the Drunk eta taldekideak iristeko zeudenean, Led Zeppelin‘en Whole Lotta Love abestia entzunez uretara sartu zen erropak kendu gabe berarekin zegoen lagun baten esanetan. Honek bizkarra ematen zion momentu batean desagertu zen Wolf errekan. Bost egun beranduago billatu zuten.

Bere heriotza eta gero, Sketches for My Sweetheart the Drunk kaleratu zuten grabatu zituen demo batzuetan oinarrituz eta zuzeneko disko batzuk ere azaldu dira merkatuan. Aipatzekoa Chicagon grabatutako kontzertu baten DVDa. Disko ofizial bat eduki arren, abeslari askok onartu dute Jeff Buckley‘en influentziak dituztela (Thom York edo Matt Bellamy Muse taldekoa) adibidez eta abesti asko egin dira bera omenduz. Ramon Trecet Donostiarrak Radio 3 irratian duen irratsaioan ondo esan zuen bezala, Jeff Buckley 90º hamarkadako aborto edo hilaurrik handiena izan zen, pizten ari zen izar baten desagertze penagarria.

DISKOK:

Live at Sin-é EP (1993)
Grace (1994)
Live from the Bataclan EP (1995)
Sketches for My Sweetheart The Drunk (1998)
Mystery White Boy (2000)
Live A L ‘Olympia (2001)
Songs To No One 1991-1992 (Jeff Buckley & Gary Lucas) (2002)
The Grace Eps (2002)
Live at Sin-é (Legacy Edition) (2003)
Grace (Legacy Edition) (2004)
So Real: Songs from Jeff Buckley (2007)